Welkom

Welkom aan boord van i onze rondvaartboot van Koppers Giethoorn. Tijdens deze tocht ontdekt u niet alleen de mooiste plekjes van het dorp, maar ook het verhaal achter het landschap. Wat vandaag een idyllisch waterdorp lijkt, is het resultaat van eeuwenlang hard werken. De grachten, plassen en meren zijn niet zomaar ontstaan; generaties bewoners hebben dit gebied gevormd. Deze gids neemt u mee door de geschiedenis van Giethoorn en laat zien hoe natuur en mens hier al eeuwenlang onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

De geschiedenis van Giethoorn

Lang voordat Giethoorn bestond, zag dit deel van Overijssel er totaal anders uit. Na de laatste ijstijd bleef een nat en moeilijk toegankelijk gebied achter. Door de eeuwen heen groeiden hier uitgestrekte moerassen waarin plantenresten zich ophoopten. Omdat deze planten onder water lagen en nauwelijks zuurstof kregen, verteerden zij niet volledig. Zo ontstond laagveen: een dikke, sponsachtige bodem die later van grote waarde zou blijken.

Rond de dertiende eeuw vestigden zich de eerste kolonisten in dit gebied. Zij kregen toestemming van de toenmalige eigenaar van deze streek, de bisschop van Utrecht, om het moeras te ontginnen. Met eenvoudige gereedschappen groeven zij sloten om het water af te voeren en kleine stukken grond geschikt te maken voor landbouw. Volgens een bekende overlevering vonden zij daarbij grote aantallen geitenhoorns. Deze zouden afkomstig zijn van dieren die tijdens een stormvloed waren verdronken. De nederzetting kreeg daardoor de naam Geitenhoren, die later veranderde in Giethoorn. Hoewel historici meerdere verklaringen kennen voor de naam, is dit nog altijd de bekendste legende. Daarnaast is deze legende zelfs terug te zien in de vlag van Giethoorn: De kleuren van de provincie Overijssel, de geitenhoorn en een rood kruis welke verwijst naar de bisschop van Utrecht.

Leven zonder wegen

Tot ver in de twintigste eeuw waren boten belangrijker dan auto’s. Vrijwel iedere boerderij had een eigen aanlegplaats. Melk, hooi, vee, bouwmaterialen en boodschappen werden per boot vervoerd. Kinderen gingen soms per boot naar school en ook de postbode maakte gebruik van het water. De punter was het vervoermiddel van alledag.

Nog steeds is die geschiedenis zichtbaar. Veel woningen liggen op kleine eilandjes en zijn alleen bereikbaar via een houten brug. Juist daardoor heeft Giethoorn zijn bijzondere karakter behouden. Wandelaars, fietsers en boten delen hier dezelfde ruimte, waardoor het dorp een rustige en ontspannen sfeer uitstraalt.

De punter: het werkpaard van Giethoorn

Eeuwenlang was de punter het belangrijkste vervoermiddel van Giethoorn. De boot dankt zijn populariteit aan de platte bodem, waardoor hij zelfs in ondiep water uitstekend kon varen. Met een lange houten punterboom duwde de schipper de boot rustig vooruit. Dat vereiste ervaring en techniek. Een geoefende punter kon met één vloeiende beweging snelheid maken en nauwkeurig sturen.

Punters werden gebruikt voor vrijwel alles. Boeren vervoerden melk, hooi en vee, turfstekers brachten hun turven naar de handelaren en winkeliers ontvingen hun goederen over het water. Zelfs verhuizingen vonden plaats per punter. Tegenwoordig wordt de punter vooral gebruikt tijdens wedstrijden en recreatieve tochten. Daarmee blijft een belangrijk stukje cultureel erfgoed levend.

Fluisterboten: duurzaam varen

De meeste huurboten in Giethoorn zijn tegenwoordig elektrische fluisterboten. Zij varen vrijwel geruisloos, waardoor bezoekers optimaal kunnen genieten van de rust. De overstap naar elektrisch varen begon tientallen jaren geleden om de natuur en het historische karakter van het dorp te beschermen. Zonder het geluid en de uitlaatgassen van benzinemotoren blijft de ervaring op het water veel aangenamer voor mens en dier.

Voor veel bezoekers is het verrassend eenvoudig om zelf een fluisterboot te besturen. Na een korte uitleg kan vrijwel iedereen veilig vertrekken. Juist daardoor is een tocht over het water voor gezinnen, vriendengroepen en stellen een van de populairste activiteiten in Giethoorn.

Giethoorn en de film Fanfare

In 1958 koos regisseur Bert Haanstra Giethoorn als decor voor de film Fanfare. De komische film vertelt het verhaal van twee rivaliserende fanfarekorpsen en laat tegelijkertijd het dagelijks leven in Giethoorn zien. Het succes was enorm. Miljoenen Nederlanders bezochten de film en ontdekten voor het eerst de schoonheid van het dorp.

Na het succes van Fanfare groeide Giethoorn uit tot een geliefde toeristische bestemming. Tegenwoordig ontvangen het dorp en de omgeving bezoekers uit alle delen van de wereld. Ondanks deze internationale bekendheid proberen bewoners en ondernemers het authentieke karakter van het dorp zoveel mogelijk te behouden.

Boerderijen en rieten daken

De karakteristieke boerderijen vormen het gezicht van Giethoorn. De oudste boerderijen werden gebouwd met materialen die direct uit de omgeving kwamen: hout, veldstenen en riet. Het riet vormde een uitstekende dakbedekking. Het hield de warmte binnen tijdens de winter en werkte verkoelend in de zomer.

Een rieten dak wordt nog altijd met de hand gelegd. Het aanbrengen vraagt veel vakmanschap en kan meerdere weken duren. Goed onderhoud is belangrijk, maar een kwalitatief rieten dak gaat tientallen jaren mee. Dankzij deze traditionele bouwstijl heeft Giethoorn zijn herkenbare en sfeervolle uitstraling behouden.

Het Bovenwijde en de meren

Tijdens de rondvaart vaart u over het Bovenwijde, het grootste meer direct bij Giethoorn. Hoewel het oogt als een natuurlijk meer, is het grotendeels ontstaan door turfwinning. Nadat het veen was afgegraven, namen wind en water het landschap verder over. Smalle stroken land verdwenen langzaam, waardoor brede waterplassen ontstonden.

De meren vormen tegenwoordig een belangrijk recreatiegebied. In de zomer varen hier fluisterboten, kano’s, suppers en rondvaartboten, terwijl vissers en natuurliefhebbers juist de rust opzoeken in de vroege ochtend of avond.

Nationaal Park Weerribben-Wieden

Giethoorn ligt aan de rand van Nationaal Park Weerribben-Wieden, een van de grootste laagveenmoerasgebieden van Europa. Het gebied bestaat uit een afwisseling van open water, rietvelden, moerasbossen en bloemrijke graslanden. Juist deze variatie zorgt voor een enorme rijkdom aan planten en dieren.

In het park leven bijzondere vogelsoorten zoals de purperreiger, roerdomp en ijsvogel. Ook de otter voelt zich hier weer thuis. Na jarenlang uit Nederland verdwenen te zijn, is deze schuwe waterbewoner succesvol teruggekeerd. Daarnaast leven er talloze soorten vissen, kikkers, libellen en vlinders.

Bruggen van Giethoorn

De vele houten bruggen behoren tot de bekendste kenmerken van Giethoorn. De meeste bruggen zijn licht gebogen, zodat vroeger ook punters met hoge ladingen eronderdoor konden varen. Iedere brug verbindt een eilandje met het wandelpad of met een andere tuin. Samen vormen zij een karakteristiek netwerk waardoor wandelen door het oude centrum een bijzondere ervaring is.

Het onderhoud van de bruggen vraagt veel aandacht. Hout heeft voortdurend te maken met vocht, vorst en intensief gebruik. Daarom worden bruggen regelmatig gecontroleerd en waar nodig gerestaureerd met behoud van hun oorspronkelijke uitstraling.

Ambachten in Giethoorn

Naast de turfwinning kende Giethoorn verschillende ambachten. Scheepsbouwers maakten punters en andere houten boten. Rietdekkers voorzagen boerderijen van nieuwe daken en timmerlieden bouwden bruggen, steigers en schuren. Veel van deze beroepen werden van vader op zoon doorgegeven.

Hoewel moderne technieken hun intrede hebben gedaan, zijn verschillende traditionele ambachten nog altijd zichtbaar. Vakmensen onderhouden historische boten, restaureren rieten daken en zorgen ervoor dat het karakter van het dorp behouden blijft.